2009 онд нэгэн эрхэмийн бичсэн нийтлэлийн энд олзуурхан орууллаа.
Олон жилийн өмнө залуус илгээлт авч хөдөөг зорьдог моод байж. Байж ч гэж байсан гэсэн. Яагаад гэвэл тэр цагт бидний үеийнхэн дөнгөж төрж эхэлж байсан , зарим нэгнийг төрүүлэх тухай эцэг эх нь хэлэлцэж байсан үе. Малчин , ажилчны эгнээг гал халуун залуу насны ааг , хүч золбоогоор өөд нь татаж алс холын хөдөө суурин , сумдыг хөгжил дэвшил , хүн зоноор бялхааж байж.
Одоо хөдөөгийн аль нэг сумаар ороход гайхан ферм, тарианы үтрэм , сумын улаан булан гэх мэт газрууд тэр цагийн залуу эздээ санан гунихарч байх шиг уйтайхан үзэгдэнэ. Аав , ээж маань Завхан аймгийн харъяат. Дунд сургуулийн зуны амралт бүрийг Тэс , Баянтэс сумын нутгаар өнгөрөөдөг байлаа. Тэр үед харсан нэг зүйл Тэс суманд байх тарианы үтрэм. 6 билүү 7 давхар шиг санагдана. Хүүхэд байхад их л өндөр санагддаг байж билээ. Аль ч сумын наадам болоход жилээс жилд сумын иргэд багасаж байгаа нь мэдрэгдэх юм даа гэсэн нэгэн даргын яриаг сонсоод өнөөх л их хотыг чиглэсэн нүүдэл гэдэг зүйл хөдөөгийн эгэл ард иргэдийг маань хар домын шидээр өөр рүүгээ татаад байх мэт.
Хөдөөнийх нь хот руу , хотынх нь гадаад руу цуварсан их урсгал. Гадаадад гарч байгаа хүмүүсийн ихэнх нь залуус. Бараг бүгд залуус гээд хэлчихэд нэг их буруудахгүй дээ. Хайран залуус. Үлдсэн хэд нь ингэж халагласаар , олсон хэдэн төгрөгийг нь хураах нь хурааж , үрэх нь үрсээр... Улс эзгүйрсээр.
Гэхдээ бас харамсахааргүй. Явсан нохой яс зууна гэж үг бий. Хүний нутагт ирээд хог ялгадаг ажил хийж байсан ч хөгжилтэй орны ёс заншил , техник технологи , хэл соёл гээд олон зүйлийг сураад очно. Гэхдээ хэзээ очих вэ?
Хэрвээ Монголд очоод үүнтэй дүйцэхээр цалинтай ажил байдаггүймаа гэхэд ядаж далан хувийг нь авдаг ажил байвал шууд л буцлаа гэж хэлэх залуусыг олонтоо харж тэдний шүдээ зуун мөнгө олж , гэрээ , нутгаа , эх орноо , өөрийн гэсэн бүхнээ санаад уйлж суугааг нэг биш удаа харсан. Гэвч тэд гурван жилийн гэрээний хугацаа дуусаад нутаг буцах нь ховор. Яагаад энэ вэ?
Арай амгалан тайван орчинд , хийснийхээ хэрээр , мэддэг чаддагаа үнэлүүлж амьдарна гэдэг залуу хүмүүст ам дүүрэн хий магтаалаас хавьгүй үнэтэй. Гэхдээ бүх л насаараа ингэж амьдрах уу? Уужим тал нутгаа , уяхан шууранхайт уртын дуугаа санан санан энэ насаа харийн нутагт илээх гэж үү? Ийм зүйл хийлгэхгүйн тулд бид өнөөдөр нэгийг бодох цаг болж. Бид биш та нар. Яагаад гэвэл бид тэр гадаад гарсан дүрвэгсэд. Монголд үлдсэн ихэнх хүн биднийг ингэж нэрлэдэг. Эх орноосоо урван зугатаж , харьд одогсод гэж. Гэвч тэднээс илүү бидний зүрх сэтгэлд эх орон гэдэг хичнээн үнэтэй зүйл байдгийг тэд мэддэггүй , мэддэг нэг нь хэнд ч хэлдэггүй...
Наяад оны илгээлтийг дахин сэргээхсэн. Энэ олон сайхан боловсон хүчнээ, ажил хөдөлмөрийн амт шимтийг мэдэрсэн чадварлаг залуусаа Монголдоо урин дуудахсан. Өнөөдөр Их сургууль төгсөөд хотод үлдэх сонирхолтой залуус хөдөө орон нутагт очиж ажиллах залуустай харьцуулахааргүй их болж. Аймгийн ямар ч билээ нэг байгууллагын зардлаар сурчихаад Их сургууль төгсөнгүүт хотод үлдэхийн тулд эмнэлэгийн худлаа акт бариад гүйж явсан нэг залууг би таних юм. Тэр үед анзаараагүй өнгөрсөн зүйлийг одоо эргээд бодоход үнэхээр харамсмаар.
Хөдөөд хангалттай ажлын байр байгаа. Бүр мэргэжилтнүүдээр цангачихсан байгаа гэхэд хилсдэхгүй. Гадаадад (миний мэдэхээр Солонгост) сурдаг олон залуус Монголдоо очиж ажиллах юмсан гэж боддог. Нэгэн найз минь хүртэл би заавал Монгол явна гэж ярьж суугааг нь сонсоход бахархмаар.
Тэгвэл улсаас жилд хэрэгтэй байгаа ажлын байрны тоог судлаад гаргаж байгаасай. Хөдөө орон нутагт очиж ажиллаж байгаа залууст сарын цалингийн тодорхой хувиар нь урамшуулан шагнаж байгаасай. Мэдээж хөгжилтэй орны тохилог нөхцөлд амьдраад очсон хүмүүст тохь тухтай байх талаас нь бодолцоосой. Заавал тансаг орд харш гэхгүй л дээ. Гэрэлтэй , дулаан байр , дэлхий дахинтай харилцах интернэт , мэдээллээс хоцорчихгүй байх боломжуудыг нь бүрдүүлээд өгөөсэй. Их Хурлын гишүүд идэж уусан гэж хардаж сэрдэгдэж суугаа тэр их мөнгөнийхөө хэдхэн хувийг үүнд зарцуулчихвал хэцүү биш мэт л санагдах юм.
Өнөөдөр сургуулиа төгсөөд Монгол буцсан ч ажил хайх , ажилд орохын зовлон их. Мэдээж танил тал , мөнгө төгрөг. Оюутнууд хичээлийн хажуугаар ажил хийж мөнгө олдог ч тэр нь хэрэглээндээ зарцуулагдаад л дуусна. Тиймээс тэдэнд юуных нь мөнгө байхав . Бас олон жил эх орондоо байгаагүй бол танил тал ч бас л хомсхон болсон байх вий.
Намайг магистрын зэргээ хамгаалчихаад Монголд очих уу? гэж олон хүн асуудаг. Тэгнэ гэж ам бардам хариулсан ч сэтгэл нэг л гундуу. Очоод яах билээ гэсэн бодол сэтгэлийн угт зүүгдээстэй. Тэгвэл энэ л сэтгэл дэх тэр жижигхэн очийг олоод жаахан ч гэсэн өрдөөд өгөөсэй. Бүгд биш гэхэд лав л тал орчим хувь нь эргэж ирнэ гэдэгт би итгэлтэй байна. Эхний ирсэнүүд нь сэтгэл хангалуун ажилж амьдраад эхэлбэл дараа дараагийнх нь ч гэсэн дагаад л ирнэ. Өндөр чадалтай , мэдлэгтэй , ажлын дөртэй залуус цуглавал эх орноо хөгжүүлэх тийм хэцүү гэж үү?
Хар ажил хийлээ гээд тэр хүн хэн ч биш болно гэж боддог хүн олон. Гэтэл хамгийн чухал хүмүүс гэдгийг хэн ч ойлгодоггүй. Солонгост олон салбарт Монголчууд ажилладаг. Мөнгөтэй хөрөнгөтэй хүмүүс хуучин үйлдвэрүүдээ сэргээж үйлдвэрт ажиллаж байгаа залуусыг ажиллуулаасай. Барилга дээр ажилладаг хүмүүс ч олон. Тэр үзэн ядаж , харааж зүхээд байдаг Хятдуудыг гаргаад оронд нь өөрсдийн залуусаа хангалттай цалинг нь өгөөд ажиллуулдаг бол ч. Ингээд яриад байвал их зүйл бий. Монголд хэрэгтэй , шаардлагатай бүх л мэргэжил , мэргэшлийн хүмүүс гадаадад бэлтгэгдэж байгаа гэдгийг төр засгийн удирдлагууд минь сайн тунгаан бодоосой.
Улс орон минь хөгжихгүй байна гэж халаглаж суухын оронд хөл гар нийлүүлэн бүхнийг эхнээс нь эхлүүлье. Бүр хөрснөөс нь , үндэс сууриас нь эхэлье. Бид чадна . Бидэнд юу дутагдах юм бэ?
Эх орноо гэсэн сэтгэл , залуу халуун нас , ухаан , хүч чадал байхад бид хэний дор орж амьдрах ёстой гэж?
ЭХ ОРОН МИНЬ БИДНИЙГЭЭ ДУУДААСАЙ. Эргэж очоод бүхнийг хөгжүүлэх хүсэл эрмэлзэл, сэтгэл , зориг дүүрэн байгаа шүү гэдгийг ард түмэн минь мэдрээсэй...
Эх орон тийш хөврөх ардын зам дардан байг......
Мэдээллийн эх сурвалж
Олон жилийн өмнө залуус илгээлт авч хөдөөг зорьдог моод байж. Байж ч гэж байсан гэсэн. Яагаад гэвэл тэр цагт бидний үеийнхэн дөнгөж төрж эхэлж байсан , зарим нэгнийг төрүүлэх тухай эцэг эх нь хэлэлцэж байсан үе. Малчин , ажилчны эгнээг гал халуун залуу насны ааг , хүч золбоогоор өөд нь татаж алс холын хөдөө суурин , сумдыг хөгжил дэвшил , хүн зоноор бялхааж байж.
Одоо хөдөөгийн аль нэг сумаар ороход гайхан ферм, тарианы үтрэм , сумын улаан булан гэх мэт газрууд тэр цагийн залуу эздээ санан гунихарч байх шиг уйтайхан үзэгдэнэ. Аав , ээж маань Завхан аймгийн харъяат. Дунд сургуулийн зуны амралт бүрийг Тэс , Баянтэс сумын нутгаар өнгөрөөдөг байлаа. Тэр үед харсан нэг зүйл Тэс суманд байх тарианы үтрэм. 6 билүү 7 давхар шиг санагдана. Хүүхэд байхад их л өндөр санагддаг байж билээ. Аль ч сумын наадам болоход жилээс жилд сумын иргэд багасаж байгаа нь мэдрэгдэх юм даа гэсэн нэгэн даргын яриаг сонсоод өнөөх л их хотыг чиглэсэн нүүдэл гэдэг зүйл хөдөөгийн эгэл ард иргэдийг маань хар домын шидээр өөр рүүгээ татаад байх мэт.
Хөдөөнийх нь хот руу , хотынх нь гадаад руу цуварсан их урсгал. Гадаадад гарч байгаа хүмүүсийн ихэнх нь залуус. Бараг бүгд залуус гээд хэлчихэд нэг их буруудахгүй дээ. Хайран залуус. Үлдсэн хэд нь ингэж халагласаар , олсон хэдэн төгрөгийг нь хураах нь хурааж , үрэх нь үрсээр... Улс эзгүйрсээр.
Гэхдээ бас харамсахааргүй. Явсан нохой яс зууна гэж үг бий. Хүний нутагт ирээд хог ялгадаг ажил хийж байсан ч хөгжилтэй орны ёс заншил , техник технологи , хэл соёл гээд олон зүйлийг сураад очно. Гэхдээ хэзээ очих вэ?
Хэрвээ Монголд очоод үүнтэй дүйцэхээр цалинтай ажил байдаггүймаа гэхэд ядаж далан хувийг нь авдаг ажил байвал шууд л буцлаа гэж хэлэх залуусыг олонтоо харж тэдний шүдээ зуун мөнгө олж , гэрээ , нутгаа , эх орноо , өөрийн гэсэн бүхнээ санаад уйлж суугааг нэг биш удаа харсан. Гэвч тэд гурван жилийн гэрээний хугацаа дуусаад нутаг буцах нь ховор. Яагаад энэ вэ?
Арай амгалан тайван орчинд , хийснийхээ хэрээр , мэддэг чаддагаа үнэлүүлж амьдарна гэдэг залуу хүмүүст ам дүүрэн хий магтаалаас хавьгүй үнэтэй. Гэхдээ бүх л насаараа ингэж амьдрах уу? Уужим тал нутгаа , уяхан шууранхайт уртын дуугаа санан санан энэ насаа харийн нутагт илээх гэж үү? Ийм зүйл хийлгэхгүйн тулд бид өнөөдөр нэгийг бодох цаг болж. Бид биш та нар. Яагаад гэвэл бид тэр гадаад гарсан дүрвэгсэд. Монголд үлдсэн ихэнх хүн биднийг ингэж нэрлэдэг. Эх орноосоо урван зугатаж , харьд одогсод гэж. Гэвч тэднээс илүү бидний зүрх сэтгэлд эх орон гэдэг хичнээн үнэтэй зүйл байдгийг тэд мэддэггүй , мэддэг нэг нь хэнд ч хэлдэггүй...
Наяад оны илгээлтийг дахин сэргээхсэн. Энэ олон сайхан боловсон хүчнээ, ажил хөдөлмөрийн амт шимтийг мэдэрсэн чадварлаг залуусаа Монголдоо урин дуудахсан. Өнөөдөр Их сургууль төгсөөд хотод үлдэх сонирхолтой залуус хөдөө орон нутагт очиж ажиллах залуустай харьцуулахааргүй их болж. Аймгийн ямар ч билээ нэг байгууллагын зардлаар сурчихаад Их сургууль төгсөнгүүт хотод үлдэхийн тулд эмнэлэгийн худлаа акт бариад гүйж явсан нэг залууг би таних юм. Тэр үед анзаараагүй өнгөрсөн зүйлийг одоо эргээд бодоход үнэхээр харамсмаар.
Хөдөөд хангалттай ажлын байр байгаа. Бүр мэргэжилтнүүдээр цангачихсан байгаа гэхэд хилсдэхгүй. Гадаадад (миний мэдэхээр Солонгост) сурдаг олон залуус Монголдоо очиж ажиллах юмсан гэж боддог. Нэгэн найз минь хүртэл би заавал Монгол явна гэж ярьж суугааг нь сонсоход бахархмаар.
Тэгвэл улсаас жилд хэрэгтэй байгаа ажлын байрны тоог судлаад гаргаж байгаасай. Хөдөө орон нутагт очиж ажиллаж байгаа залууст сарын цалингийн тодорхой хувиар нь урамшуулан шагнаж байгаасай. Мэдээж хөгжилтэй орны тохилог нөхцөлд амьдраад очсон хүмүүст тохь тухтай байх талаас нь бодолцоосой. Заавал тансаг орд харш гэхгүй л дээ. Гэрэлтэй , дулаан байр , дэлхий дахинтай харилцах интернэт , мэдээллээс хоцорчихгүй байх боломжуудыг нь бүрдүүлээд өгөөсэй. Их Хурлын гишүүд идэж уусан гэж хардаж сэрдэгдэж суугаа тэр их мөнгөнийхөө хэдхэн хувийг үүнд зарцуулчихвал хэцүү биш мэт л санагдах юм.
Өнөөдөр сургуулиа төгсөөд Монгол буцсан ч ажил хайх , ажилд орохын зовлон их. Мэдээж танил тал , мөнгө төгрөг. Оюутнууд хичээлийн хажуугаар ажил хийж мөнгө олдог ч тэр нь хэрэглээндээ зарцуулагдаад л дуусна. Тиймээс тэдэнд юуных нь мөнгө байхав . Бас олон жил эх орондоо байгаагүй бол танил тал ч бас л хомсхон болсон байх вий.
Намайг магистрын зэргээ хамгаалчихаад Монголд очих уу? гэж олон хүн асуудаг. Тэгнэ гэж ам бардам хариулсан ч сэтгэл нэг л гундуу. Очоод яах билээ гэсэн бодол сэтгэлийн угт зүүгдээстэй. Тэгвэл энэ л сэтгэл дэх тэр жижигхэн очийг олоод жаахан ч гэсэн өрдөөд өгөөсэй. Бүгд биш гэхэд лав л тал орчим хувь нь эргэж ирнэ гэдэгт би итгэлтэй байна. Эхний ирсэнүүд нь сэтгэл хангалуун ажилж амьдраад эхэлбэл дараа дараагийнх нь ч гэсэн дагаад л ирнэ. Өндөр чадалтай , мэдлэгтэй , ажлын дөртэй залуус цуглавал эх орноо хөгжүүлэх тийм хэцүү гэж үү?
Хар ажил хийлээ гээд тэр хүн хэн ч биш болно гэж боддог хүн олон. Гэтэл хамгийн чухал хүмүүс гэдгийг хэн ч ойлгодоггүй. Солонгост олон салбарт Монголчууд ажилладаг. Мөнгөтэй хөрөнгөтэй хүмүүс хуучин үйлдвэрүүдээ сэргээж үйлдвэрт ажиллаж байгаа залуусыг ажиллуулаасай. Барилга дээр ажилладаг хүмүүс ч олон. Тэр үзэн ядаж , харааж зүхээд байдаг Хятдуудыг гаргаад оронд нь өөрсдийн залуусаа хангалттай цалинг нь өгөөд ажиллуулдаг бол ч. Ингээд яриад байвал их зүйл бий. Монголд хэрэгтэй , шаардлагатай бүх л мэргэжил , мэргэшлийн хүмүүс гадаадад бэлтгэгдэж байгаа гэдгийг төр засгийн удирдлагууд минь сайн тунгаан бодоосой.
Улс орон минь хөгжихгүй байна гэж халаглаж суухын оронд хөл гар нийлүүлэн бүхнийг эхнээс нь эхлүүлье. Бүр хөрснөөс нь , үндэс сууриас нь эхэлье. Бид чадна . Бидэнд юу дутагдах юм бэ?
Эх орноо гэсэн сэтгэл , залуу халуун нас , ухаан , хүч чадал байхад бид хэний дор орж амьдрах ёстой гэж?
ЭХ ОРОН МИНЬ БИДНИЙГЭЭ ДУУДААСАЙ. Эргэж очоод бүхнийг хөгжүүлэх хүсэл эрмэлзэл, сэтгэл , зориг дүүрэн байгаа шүү гэдгийг ард түмэн минь мэдрээсэй...
Эх орон тийш хөврөх ардын зам дардан байг......
Мэдээллийн эх сурвалж
Маш сайхан бичлэг хийжээ. Баярлалаа. Дуудах цаг тун удахгүй ирнэ гэдэгт итгээрэй.
ReplyDelete